در دوران دبیرستان همیشه در این چالش بودم که چرا باید برای یک شعر یک معنی ثابت داشته باشیم و همیشه دلم می خواست تا این موضوع را با دبیر ادبیات در میان بگذارم اما ترس از نمره و حال و هوائی که بین دانش آموز و معلم بود و در کل فضای مدرسه هیچ گاه قدرت طرح این مطلب را به من نداد . اما بعد ها وقتی دبیر ادبیاتمان را در خیابان دیدم ! این موضوع را به او گوشزد کردم که یک مصرع می تواند دارای صدها معنی باشد که هر شخص بسته به موقعیت خویش با خواندن آن شعر برداشت می نماید . حتی ممکن است آن معنی با معنی که شاعر در هنگام سرودن در نظر داشته در خطوطی کاملا موازی حرکت کنند و هیچگاه در هیچ نقطه ای مشابه نبوده و به یکدیگر نرسند . دبیر ادبیات هم با خوشحالی از اینکه دانش آموز گذشته اش قدرت مباحثه پیدا کرده ! به تفصیل بر صحت موضوع تائید کرد و ایراد را بر گردن شیوه ی غلط تدریس و نحوه ی اشتباه انتقال اطلاعات در ایران انداخت . با این مقدمه می خواهم که به بررسی معانی ادبی آهنگ هر دوی ما از آلبوم حکایت یکی از آثار قدیمی سیاوش قمیشی بپردازم . می دانیم که گرچه بررسی و نقادی دو بیت بدون نگاه به آنچه « قبل » و « بعد » ش وجود داشته فاقد نتیجه ی مطلوب است اما چون نگارنده ( به علت موجود بودن این شعر در آلبوم حکایت ) به آن واقف بوده پس می تواند راحت تر به بازیابی تار و پود جملات بپردازد و شعاع عمل آن را مشخص نماید . این چند خط ، شعریست از ادیب گرانمایه « مسعود فدرمنش » که با نگاهی ژرف به اعمال بشری نکته ها یاد ما داده است . چه بهتر است که همیشه چیزی یاد بگیریم . خطاب قرار دادن و سپس برحذر داشتن از آنچه که ممکن است روی دهد ، تذکر به وجود تصویری که نمی دانیم چیست و ممکن است آن گونه نتیجه ی عمیقی در بر داشته باشد که « آه » از نهاد آدمی بلند کند و یا به قول شاعر گرانقدر و اندیشمند مسعود فردمنش « وای » به زبان آورد حربه ایست که گاه برای بیدار کردن انسان ها بکار میرود . « آه » ی که نه آنرا در کوچ و برزن فریاد زنیم و به گوش آدمیان برسانیم بلکه « آه » ی که بر حسرت آنچه گذشته و آنچه شده و آنچه ممکن است روی دهد در نهاد و ضمیر و در گوشه ی خلوت دلمان برای خودمان ، برای آنها که هستند و برای آنها که خواهند آمد بخوریم . نه حسرتی از این بابت که دست بر دست گذاشته و در پوچ گرائی غرق شویم ، نه ! آنجاست که شاعر یادش نمیرود تا بگوید که : « فرقی نداره وقتی ندونی و نبینی ، غصت می گیره وقتی : می دونی و می بینی » که با شنیدن چنین جملات پرمغزی به یاد گوشزد ترانه سرای شهیر « یغما گلروئی » می افتیم که می گفت : « فاصله یه حرف سادست بین دیدن و ندیدن ، بگو : صرفه با کدومه ، شنیدن یا نشنیدن ؟ » می شنوی ؟ یا صرف ندارد که بشنوی ؟ چه بهتر است آن چه هست و آن چه دیگران می گویند را گوش فرا دهیم تا شاید در میان گفته های آن ها نهفته ای باشد ، نهفته ای که اگر برایمان آشکار شود ؛ دنیای جدیدی با افقی نو از پس زمینه های افکار دیگران خواهیم شناخت . پس با من باش تا ببین که چه می گویم : واقعا تا حالا فکر کرده ای که چرا دوست داریم همه ، همان گونه باشند که دوست داریم ؟ آیا تا حال به زندگی خود با نگاهی نه از روی اینکه هستیم بلکه از این روی که چرا هستیم افکنده ای ؟ « دل » به معنای احساس تا چه حد می تواند باعث « خواهش » ها و آرزوی ها ما و فرا تر از آن مبنای رفتار ما باشد ؟ با این که این دو بیت به هیچ وجه سوالی نیست و جنبه ای کاملا امری دارد و سرانجام به افسوس ختم می شود اما وظیفه ای بیش از این را برای خواننده اش ایجاد می کند . وظیفه ی اینکه بعد از شنیدن آن به این یاد بیافتیم که چرا باید افسوس بخوریم . اینکه چرا برای آنچه می گوئیم و آنچه انجام می دهیم و رفتاری که در برخورد با دیگران داریم هیچ « حسابی » قائل نیستیم ؟ آن گونه است که می گویند « حال تو خراب است » و آن گونه است که تو حالت خراب است اما نمیدانی و متفکرانه می گوئی « من حالم خوب است » اما چه فایده که مشکل در درون وجودت ریشه دوانده اما آگاه نیستی . بیماری در حال کمون است . پنهان است . ظاهرش هویدا نیست . از درون تو را می خورد و من می بینم . اما نه ! نمی گویم « حال تو خراب است » به همین خاطر است که کلمه ی « اگر » را در اول جمله ام می آورم . آری اینجاست که فرق من و تو معلوم می گردد . آری اینجاست که من تمام جمله ام را شرط بر این موضوع می گذارم که اگر خودت تشخیص دادی که « حال تو هم خراب است » باقی جملاتم تو را شامل شود . من پیش تو ام . اما وقتی رفتی در گوشه ای و مجالی یافتی ، بر سال های گذشته ی زندگیت تفکر کن و اگر فکر کردی که فقط تو نیستی که هستی و فهمیدی که تو جزء سازنده ی ارگانی فراتر از حد تفکرت هستی ، به این فکر کن که آیا « حالت خراب است ؟! » و فکر کن که چرا من این سوال را از تو پرسیده ام ! سعی کن برای آن جوابی بیابی . گرچه با دیدی فیلسوفانه می دانی که آن چه « نیست » دلیلی برای بودنش نیاز نیست ، اما واقعا چرا برای برای « نیست » دلیلی « نیست » ؟ جمع نقیضین تا کی ؟ و آنجاست که اگر تو خود را هم چون من با حالی خراب یافتی ، من تو را مورد خطاب قرار نمی هم ! بلکه همیشه تو و خودم را جمع می بندم و خطاب نه به شخص « تو » ، بلکه به « هر دوی ما » جوابت را می دهم و می گویم « ای وای به حال هر دوی ما » و این تو ، تو نیستی . این تو توئی ، این تو منه ، اونه ، ایشانه ، آنهاست ، نه بهتر است بهتر بگویم : این تو « همه ی ماست » پس شاید از بالا تر نگاه کنم ، از دور ، از آنجا که همه ی زمین را ببینم ، از آنجا که من گوش تا گوش زمین را می بینم ، آنجا که من می بینیم بچه ای گوشه ی خیابان از دورن سطلی زباله به دنبال غذائیست تا بخورد . آنجا که من می بینم تو در خانه ات کنار بخاری گرم بر روی صندلی لم داده ای . آنجا که من می بینم شب هنگام پیردمردی چروکیده لاغر با پوستی بر استخوان در گوشه ی خیابان تاریک روی زمین زیر تکه ای از کارتن خوابیده و بیشتر که نگاه می کنم می بینم که شاید نفس نمی کشد . نه ! نمی بینم بلکه از درون وجودم می فهمم که مُرده . آنجا که می بینم تو خوشحالی و می خندی و از آنجا که نشسته ام می بینم که مادری از نداری و بدبختی فرزندش ، پاره ی تنش را در کنار همان پیرمرد مُرده رها می کند و با چشمانی گریان از او دور می شود چون میداند که هیچ گاه او را نخواهد دید . از اینجا می بینم که پیرزن در گوشه ی روستائی زمین خورده و کسی را ندارد تا دستش را بگیرد و نه از درد زمین خوردن بلکه از درد بی کسی گریه می کند . اینجاست که آشفته می شود . اینجاست که « حال » ها خراب می شود و در خود می پیچم ! « هِـی » تو ، « هِـی » با تـوام ، نـگاه کن ، می بینـی ؟ تا کی « خواهش » هایـت بر روی صـندلی و در درون خـانه ی گـرمت « بــی حسـاب » است ؟ آیا هنوز هم حالت خوب است ؟ حالاست که شاید بفهمی « فرقی نداره وقتی ندونی و نبینی ، غصت می گیره وقتی می دونی و می بینی » اما من از تو نمی رنجم . من فقط می گویم « ای وای به حال همه ی ما » میدانی چرا ؟ چون شنیده ام که « یغما گلروئی » گفته :

تصور کن اگه حتی تصور کردنش سخته
جهانی که هر انسانی تو اون خوشبخته خوشبخته
کسی آقای عالم نیست برابر با همن مردم
دیگه سهم هر انسانه تن هر دونه ی گندم
بدون و مرز و محدوده وطن یعنی همه دنیا
تصور کن تو می تونی بشی تابیر این رویا

و آن موقع است که تو اینجا کنار من نشستی . این بالا ، بالای جو زمین ، اینجا که می توانی گوش تا گوش این زمین را ببینی ، ببینی که پیرمرد دارد نفس می کشد . بینی که مادر بچه ی خودش را در آغوش گرفته و حاضر نیست یک لحظه او را رها کند و دستی را می بینی که دست پیر زن را می گیرد و او را از زمین بلند می کند ، آری ، دستِ یاری رسان ، آن دستِ توست ، دستِ تو ، آری ، آری ، آنجاست که حال همه ی ما خوب است ...